TĨNH TÂM MÙA CHAY 2026
CON QUỶ GIỜ NGỌ
(Akêdia, sự dữ ít được thời đại để ý)
LỜI CHÚA (TM CG theo thánh Luca 17, 32-40)
32 Sau đó, Đức Giê-su và các môn đệ đến một thửa đất gọi là Ghết-sê-ma-ni. Người nói với các ông: “Anh em ngồi lại đây, trong khi Thầy cầu nguyện.” 33 Rồi Người đem các ông Phê-rô, Gia-cô-bê và Gio-an đi theo. Người bắt đầu cảm thấy hãi hùng xao xuyến.
34 Người nói với các ông: “Tâm hồn Thầy buồn đến chết được. Anh em ở lại đây mà canh thức.” 35 Người đi xa hơn một chút, sấp mình xuống đất mà cầu xin cho mình khỏi phải qua giờ ấy, nếu có thể được.
36 Người nói: “Áp-ba, Cha ơi, Cha làm được mọi sự, xin cất chén này xa con. Nhưng xin đừng làm điều con muốn, mà làm điều Cha muốn.”
37 Rồi Người trở lại, thấy các môn đệ đang ngủ, liền nói với ông Phê-rô: “Si-môn, anh ngủ à ? Anh không thức nổi một giờ sao ? 38 Anh em hãy canh thức và cầu nguyện kẻo sa chước cám dỗ. Vì tinh thần thì hăng hái, nhưng thể xác lại yếu đuối.”
39 Người lại đi cầu nguyện, kêu xin như lần trước. 40 Rồi Người trở lại, thấy các môn đệ vẫn ngủ, vì mắt họ nặng trĩu. Các ông chẳng biết trả lời làm sao với Người.
DẪN
7 mối tội đầu. Tội đứng đầu là tội nào? Tội sau cùng là tội lười biếng! Vậy có phải tội lười biếng là tội nhẹ hơn tội đầu cũng như các tội đứng trước nó không?
Đã nói là tội đầu thì hiểu: nó là tội “trùm cuối” sinh ra các tội khác. Cuốn sách tiếng Pháp: Le Démon de Midi, tác giả: Dom Jean-Charles Nault, Viện phụ Saint Wandrille, dịch là Chú quỷ giờ ngọ.
Xin chia sẻ đề tài: con quỷ giờ ngọ
Từ thuở truyền thống đan tu, người ta đã đề cập đến một tình trạng, một hiện tượng lạ lùng và phức tạp: Akêđia- sự lười biếng về đường thiêng liêng. Chán nản đối với việc Thiên Chúa, đánh mất cảm thức về hiện hữu cuộc đời, tuyệt vọng trong nỗ lực để đạt tới ơn cứu độ. Akêđia làm cho đan sĩ muốn ra khỏi tu phòng và chạy trốn tình nghĩa thân mật với Chúa, để tìm đây đó một lối sống bù trừ sau bao nhiêu năm khắc khổ, tiết độ, khổ chế…
Các giáo phụ sa mạc và Évagre le Pontique, một trong lão phụ sa mạc không muốn bỏ qua tình trạng này trong thời đại mà phần nào không muốn đề cập đến Akêđia nữa. Có thể thời đại cho rằng đó là yếu tố tâm lý, mệt mỏi thể lý. Nhưng cũng có thể là sự dữ của thời đại ít biết tới, vì sự xảo quyệt của quỷ?
Quả thật, uể oải, lao lực, chán nản, bất ổn, du hoạt động, âu lo hay trầm cảm: đó là vài biểu hiện của “chú quỷ giờ ngọ” cho thấy tính thời sự của nó tuy âm thầm nhưng đủ “đánh gục” bất cứ ai, dù được coi là đạo đức, mạnh mẽ nhất; nó có thể khiến tu sĩ, đan sĩ mất đi niềm vui thích được sống và làm tê liệt đã tiến nội tâm.
Nếu chỉ dựa vào sức riêng của mình, con người dễ đi đến chỗ tuyệt vọng vì không thể tìm được một ý nghĩa cho cuộc đời của mình, và cũng dễ gặp phải nguy cơ dìm mình trong một sự tầm thường là triệu chứng của sự chối từ tính cách vĩ đại chính mình là được làm nghĩa tử của Thiên Chúa. (tự ái, tự trọng, sỉ diện)
Lời nhắc nhớ cảnh giác về Akêđia có thể đe dọa mọi bậc sống và đụng chạm trực tiếp đến mối tương quan của con người Thiên Chúa.
Nó không chỉ là chia trí lúc cầu nguyện hay lười biếng không siêng năng, sốt sắng…mà nó có thể xuất hiện như một sự dữ đáng sợ, liên quan đến mục đích tối hậu của đời sống con người. Để nói lên Akêđia là một sự dữ âm thầm đáng sợ - silent killer (kẻ giết người thầm lặng trong y khoa gọi huyết áp), cần hiểu về Tám tư tưởng xấu (Sđd tr. 13)
Tại sao xuất hiện như sự dữ?
Chương 1 trong sách: khám phá ra nét đa phức của một sự dữ u tối, mà đan tu gọi là sự gian manh, xảo quyệt có thể đụng chạm đến chúng ta. Bên cạnh đó, các Lão phụ sa mạc đưa ra phương dược chữa trị để vượt qua.
NỘI DUNG:
I/ Những biểu lộ chính của Akêđia
II/ Hậu quả của Akedia
III/ Các phương thuốc chữa trị
I/ NĂM BIỂU LỘ CHÍNH CỦA AKÊĐIA
1/ Một sự bất ổn nào đó ở bên trong.
- Nhu cầu nào đó nhúc nhích động đậy, đó là nét đặc biệt làm cho bất ổn bên trong. Phải chăng là 6 dục ?(Hương- Sắc - Thinh – Vị - Xúc – Pháp)
- Chú quỷ gợi lên ý tưởng tìm một chổ, một nơi riêng một mình cá nhân “bất khả xâm phạm”, hay nơi kín đáo trong đó làm cái gì chỉ có một mình Chúa biết. Có thể để nghỉ ngơi, thư giãn, đàm đạo riêng.
Hoặc
- Gợi lên việc ra đi, thay đổi bầu khí, nhu cầu thay đổi. Người đó vẻ ra cuộc sống khác, bên cạnh cuộc sống chọn lựa ngay từ đầu. Nó sẽ vẽ lên những danh từ mỹ miều, tốt đẹp: thăm viếng, lòng yêu mến, mục vụ, công việc phục vụ… Hoặc chú quỷ mang danh bao bọc bên trong: việc của Chúa có thể miễn chước luật phụng vụ, vì luật bác ái trên hết. Có thể là chu toàn báo hiếu cho gia đình cũng nằm trong điều răn của Chúa. Thật vậy, “chú quỷ thêm rằng làm đẹp lòng Thiên Chúa không phải là công việc liên quan đến nơi chốn: nó bảo ở chỗ nào cũng thờ lạy Thiên Chúa được” (Ga 4, 21-24) – thờ lạy trong tinh thần và Chân lý” –
2/ Lo lắng thái quá về sức khỏe – CN cá nhân
- Danh nghĩa: chăm sóc, chú trọng thân xác vì là đền thờ Chúa Thánh Thần. rồi ăn nhiều, ăn ngon, ăn no, dẫn đến: Tham ăn. Chú quỷ A tấn công vào giờ “ngọ” giờ của nhu cầu thể xác, thèm ăn… tìm khẩu phần hợp lý để bớt kham khổ. Lý do chính đáng: cần chất dinh dưỡng mới có sức khỏe để cầu nguyện và phục vụ. Vậy là có mối liên hệ Akêđia với tính tham ăn. Bản văn của thánh Jean Climaque, đan sĩ Syra tk VI-VII (tr. 22)
3/ Ghét cay ghét đắng việc lao động chân tay
- Chắc chắn trong sa mạc (chiêm niệm) không phải là công việc lúc nào cũng đem lại niềm vui dù đó là linh đạo: CN và lao động.
- Cũng có thể công việc sở dĩ tầm thường cứ lặp đi lặp lại chính là để cho tâm trí được tự do dồn hết về Thiên Chúa, lại có lúc xem ra có phần khắc khổ và đều đều không cần thay đổi nữa: trích đọc “Akêđia…” (tr. 23)
- Từ đó, Akêđia trở thành “lười” vì không còn động lực, có thể làm cho xong, làm vì chạy trốn Thiên Chúa và bản thân. “Bởi vì lòng mến chân thật sản sinh ra sự hiền dịu, nhưng duy hoạt động thì lại sản sinh ra đắng cay chua chát” (tr. 24)
4/ Khinh suất trong các kỷ luật tu trì / hoặc tuân giữ các điều răn của Chúa – Giản lược hóa
- Trước hết: Cầu nguyện. Cám dỗ “tối giảm” những chỗ nào xem ra là quá nhiều. “Đan sĩ mắc mồi A không nồng nhiệt trong việc cầu nguyện và nhiều khi không đọc trong kinh nguyện những ý nghĩa sâu thẳm mà mình đã được học. Kẻ liệt không mang được gánh nặng thế nào, thì người bị A không thực hành công việc của Thiên Chúa cũng giống như vậy” (tr.24)
- Tác giả Evagre tỏ ra tinh tế và nêu lên cám dỗ này mở ra các cám dỗ khác, tức là cám dỗ “tối tăng” những bên đối nghịch vẫn luôn luôn gặp nhau. …. Đọc… (tr.25)
5/ Chán nản/ thất vọng nói chung
- Không còn cảm thấy ý nghĩa của việc giữ và sống Đạo nữa. Từ chán nản đến việc ý định đặt lại vấn đề ơn gọi. Cộng thêm: gương mù, gương xấu, Scandal… của các vị lãnh đạo, tạo thêm tác nhân kích thích rời khỏi “HT” rời khỏi mình đang thuộc về mà cho rằng: ách nặng nề.
- Lúc ấy, A xúi giục từ bỏ nên thánh “Maximum” mà chỉ mixium” là được rồi… vì dù sao, giữ lại cái gì đó cho chắc, lỡ đi quá xa, hay sa xuống hỏa ngục thì sao? trích đọc tr. 26
II/ HẬU QUẢ CỦA AKÊĐIA
- Không còn tha thiết thăng tiến con đường nên thánh, con đường thiêng liêng nữa, không còn ý chí vươn lên
- Đặt cái Tôi làm chuẩn – Qui tôi
- Dẫn đến không còn tha thiết việc yêu mến Chúa nữa // giữ luật Chúa vì “bổn phận” – sợ hỏa ngục. Không còn ăn năn cách trọn nữa.
- Tìm cách thõa mãn nhu cầu thể xác (giải trí, đam mê…và trỏ thành “nô lệ” cho chú quỷ.
- Kết quả: không còn xác tín, bị lung lay và nghi ngờ.
Chuyện: tu sĩ không tu vì không giữ chiếc áo rách.
III/ NĂM PHƯƠNG THUỐC CHỮA TRỊ (tr. 26)
1/ Nước mắt – 2/ cầu nguyện và lao động – 3/ PP Antirrhetique hay mâu thuẫn – 4/ suy niệm về cái chết – 5/ kiên trì
1/ Nước mắt – sự sám hối
-Theo nghĩa 1: nhìn nhận rằng mình cần được cứu thoát và ý thức một mình không thể đạt được tới ơn cứu độ. Hình ảnh đứa bé té ngã, nó khóc và tiếng khóc của nó là kêu cầu ai đó giúp đỡ. Trích lời của thánh Anton: Tôi muốn được cứu thoát, nhưng tôi đang làm mồi cho A. Thật ra, khi nói mình muốn được cứu thoát thì cách nào đó, người đã chiến thắng chú quỷ A rồi.
-Theo nghĩa 2: Nước rơi trên tảng đá cứng và với thời gian nói cũng thấm vào tảng đá. “Nước chảy đá mòn”. Ý nói lên sức mạnh dần dần sẽ biến đổi trái tim ta để nên ngoan ngoãn và vâng phục trước Lời Chúa. Trích đọc tr. 27
2/ Cầu nguyện và hoạt động.
- Bản văn Aphotegme của thánh Anton (tr.29) – CN và lao động là dùng ý chí và sự vất vả, nhưng chính khi đó sẽ có được mùa gặt trong niềm vui như TV 125 : “Ra đi gieo giống trong lệ sầu. Lúc về sẽ gặt trong niềm vui”
- A là lười thì lao động chính là khắc chế nó… “Nhàn cư vi bất thiện” – trích… tr. 30
3/ Phương pháp Antirrhêtique hay mâu thuẫn
Từ Antirrhêtique từ tiếng Hy Lạp nghĩa là “mâu thuẫn”. Khi gặp cám dỗ A, phải dùng phương pháp của Đức Kitô đã sử dụng chống lại Satan trong sa mạc, tức dùng câu Kinh thánh làm cho chú quỷ A bẽ mặt. Nguyên tắc đơn giản:
- Khi gặp tư tưởng xấu bảo bạn làm chuyện này, chuyện nọ, hãy đáp lại bằng câu KT này KT nọ. Thánh Benedicto trong tu luật của người nói: Đập vào Đức Kitô những tư tưởng xấu xa ngay luc chúng đến với linh hồn….. (trích từ tr. 31). Nói cách khác, để Lời Chúa đến trợ giúp chúng ta trong cuộc chiến đấu.
- Cho dù tư tưởng đến với linh hồn như thế nào, Thánh Jean Cassien khuyên tha thiết trong câu Tv 69 : “Lạy Chúa Trời, xin tới giúp con…”
Cũng chính thánh Grêgorio Cả gợi ý 7 nhân đức đối lập 7 mối tội đầu (trích đọc tr. 43): 1/ khiêm nhượng chớ kiêu ngạo 2/ rộng rãi chớ hà tiện 3/ yêu người chớ ghen ghét 4/ hay nhịn chớ hờn giận 5/ giữ gìn sạch sẽ chớ mê dâm dục 6/ kiêng bớt chớ mê ăn uống 7/ siêng năng việc Đức Chúa Trời chớ làm biếng.
4/ Suy gẫm sự chết
Nghĩ đến cảnh nhắm mắt lìa đời không phải là bi quan yếm thế mà là giúp cho sự tỉnh thức được hiển thị. Thánh Benedicto: cái chết là điểm kết cho cuộc đời chúng ta, chúng ta đang hiện hữu hướng tới điểm đó. Các Lão Phụ sa mạc đã rời bỏ thế gian để tìm Thiên Chúa và gặp Người.
Nghĩ đến cái chết cũng giúp ta đừng để coi mình là trung tâm tuyệt đối. Sách đd nói (tr. 32): Có một chiều kích thời gian đối với akêđia. Vậy cái chết đúng là đem lại ý nghĩa cho thời gian đang trôi qua, đúng là giúp tìm lại một hướng đi theo đường hàng ngang, là cho thế một hướng, một ý nghĩa, trong cả hai nghĩa của từ này: hướng đi và ý nghĩa.
5/ Kiên trì – Hypomonê (Hy) – minh họa câu chuyện
Đó là lời mời gọi tăng thêm lòng trung tín. Khi bạn đang ở trong đường hầm và không nhìn thấy gì cả, thì bạn cần chỗ tay vịn, nếu không bạn sẽ đi trệch hướng và quay vòng vòng. Tay vịn, chính là sự trung tín đối với chuyện thường ngày, trung tín với luật sống.
Sự kiên trì đôi khi hệ tại việc ở yên, trụ lại, không làm gì cả, hoặc ngược lại, làm tất cả những gì ta không nghĩ là đến để làm. Nhưng cuối cùng chuyện ấy không quan trọng. Điều quan trọng là bền bỉ. Như một Apophtegme nói: “Nếu bạn đói, hãy ăn; nếu bạn buồn ngủ thì ngủ; nhưng đừng rời bỏ tu phòng của bạn!”
Tóm lược 5 phương thuốc trên (trích đọc tr.33)
CÂU CHUYỆN MINH HỌA:
Câu chuyện vận động viên… về nhì vì ăn mừng sớm
Trong một giải chạy, một vận động viên dẫn đầu suốt chặng đường. Khi còn cách vạch đích vài mét, anh giơ tay ăn mừng. Người phía sau lao lên vượt qua và chiến thắng.
Anh thua không vì yếu — mà vì buông lơi trước khi chạm đích.
📖 Như lời Chúa Giêsu cảnh báo trong Phúc Âm theo Thánh Mátthêu 24,13: “Ai bền đỗ đến cùng, kẻ ấy sẽ được cứu thoát.”
Ma quỷ thường không cám dỗ lúc ta hăng hái. Nó chờ khi ta nói: “Chắc không sao đâu…”
2. Hình ảnh Mùa Chay: 39 ngày anh hùng, ngày 40 lơ là
Nhiều người giữ chay nghiêm túc 39 ngày. Nhưng Tuần Thánh lại bận rộn, mệt mỏi, dễ cáu gắt, dễ nói nặng lời.
Ma quỷ biết: Khi thân xác mệt → tinh thần yếu → ý chí lỏng.
📖 Chúa Giêsu trong Phúc Âm theo Thánh Luca 22,40 nói:
“Hãy cầu nguyện kẻo sa chước cám dỗ.”
Ngài nói câu đó ngay trước cuộc Thương Khó — không phải lúc bắt đầu sứ vụ.
________________________________________
THÔNG ĐIỆP RÚT RA
1. Cám dỗ mạnh nhất thường đến khi ta sắp hoàn thành điều tốt.
2. Ma quỷ không cần tội lớn – chỉ cần ta lơ là phút cuối.
3. Đời thiêng liêng không có khái niệm “đã an toàn rồi”.
4. Kiên trì quan trọng hơn hăng hái.
Lời Cầu Nguyện I:
Chúa là mục tử chăn dắt tôi, tôi chẳng thiếu thốn gì. Ngài dẫn dắt chúng ta như mục tử dẫn dắt đoàn chiên. Cho dù có khi Ngài dẫn ta qua những chỗ u tối, khô cằn, gập ghềnh...nhưng nơi đến cuối cùng là suối nước, bóng mát và đồng cỏ. Trong Chúa, chúng con là ánh sáng, mà ánh sáng đem lại tất cả những gì là lương thiện, công chính và chân thật. Xin Chúa luôn chăn dắt từng người chúng con luôn biết ăn ở như con cái ánh sáng và làm những điều đẹp lòng Chúa. Amen.
Lời Cầu Nguyện II:
Trong khói lửa chiến tranh trên thế giới hôm nay, trong bóng đêm của hủy diệt và hận thù, xin cho chúng con củng cố niềm tin vào Chúa và nguyện cầu cho thế giới được bình an, nơi mọi người sẽ sát lại bên nhau trong tình yêu - hy vọng vào một thế giới yên bình hạnh phúc. Chúng con cầu xin nhờ Đức Ki-tô Chúa chúng con. Amen.
Lời Cầu Nguyện III:
Cầu cho sự hoán cải.
Lạy Chúa xin cho mỗi người chúng con biết chân thành sám hối, mạnh mẽ chống lại những cám dỗ về danh lợi thú, siêng năng thực hành các việc đạo đức để đời sống được đổi mới và sốt sắng tham dự cử hành phụng vụ, để chuẩn bị tâm hồn bước vào Tuần Thánh. Amen.
Lời Cầu Nguyện IV:
Lạy Chúa Giêsu, đứng trước tình yêu bao la của Chúa, chúng con khiêm tốn nhìn nhận thân phận yếu đuối của mình.
Nhiều lần trong cuộc sống, chúng con đã lỗi phạm đến Chúa qua những tư tưởng, lời nói và việc làm thiếu yêu thương.
Lạy Chúa, chúng con thật lòng sám hối
vì những lần đã sống thờ ơ với Lời Chúa, đã khép lòng trước nỗi đau của anh chị em, và đã để cho ích kỷ, kiêu căng dẫn lối đời mình.
Xin Chúa thương tha thứ và thanh tẩy tâm hồn chúng con. Xin cho chúng con biết khiêm nhường trở về với Chúa với một trái tim chân thành và khao khát đổi mới.
Lạy Chúa, dù yếu đuối và bất toàn, chúng con vẫn đặt trọn niềm tín thác nơi lòng thương xót của Chúa. Xin nâng đỡ chúng con trên hành trình hoán cải, để mỗi ngày chúng con biết sống tốt hơn, yêu thương hơn và trung thành hơn với Chúa.
Xin cho Mùa Chay Thánh này trở thành thời gian ân sủng, để chúng con thực sự trở về với Chúa bằng cả con tim và cuộc sống của mình.
Ca đoàn Thánh Linh tổng hợp
